Zgodnie z ogólną zasadą swobody umów, wyrażoną w art. 3531k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny, według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepis ten stanowi wprost o tym, że świadczenie pracy nie musi mieć charakteru pracowniczego, a zatem dopuszcza się jej wykonywanie na podstawie umowy cywilnej. W tym zakresie liczy się wola stron, którą należy rozważyć w pierwszej kolejności.
Umowa o pracę – pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzajupracy na rzecz pracodawcy. Pracodawca nadzoruje tę pracę, wyznacza jej miejsce i czas wykonania. Zobowiązuje się też do zatrudnienia pracownika i wypłacenia mu określonego w umowie wynagrodzenia. Oznacza to, że bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, przy spełnieniu tych przesłanek, dany stosunek łączący strony zostanie potraktowany jako umowa o pracę.
Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu wykonywania pracy w takich samych warunkach.
Umowa zlecenie – określa produkt lub usługę, które zleceniobiorca zobowiązuje się wykonać na rzecz zleceniodawcy. W tym przypadku mamy dwa podmioty stosunku zobowiązaniowego - zamiast pracownika i pracodawcy, występuje zleceniobiorca i zleceniodawca.
Umowa zlecenie i umowa o pracę są najczęstszymi formami zatrudnienia pracowników. Mimo że na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia mogą być świadczone identyczne usługi, to między tymi formami zatrudnienia istnieje kilka zasadniczych różnic:
| Umowa o pracę | Umowa zlecenie |
|---|---|
| Stronami umowy są pracownik i pracodawca. | Stronami umowy są zleceniobiorca i zleceniodawca. |
| Między stronami zachodzi stosunek pracy. | Między stronami zachodzi stosunek cywilnoprawny. |
| Pracownik musi spełniać określone obowiązki w wyznaczonym miejscu i czasie. | Brak tego obowiązku. |
| Pracownik jest dobrowolnie podporządkowany pracodawcy. | Zleceniodawca i zleceniobiorca są równorzędnymi podmiotami. |
| Pracownik musi świadczyć pracę osobiście i wykonywać polecenia pracodawcy. | Co do zasady zleceniodawca powinien wykonywać pracę osobiście. Może on jednak w określonych przypadkach, za zgodą zleceniodawcy, powierzyć jej wykonanie innej osobie, co daje zleceniodawcy pełną gwarancję, że praca będzie wykonana na czas. Za wybór osoby zastępującej odpowiada bowiem zleceniobiorca. |
| Powinna być zawarta w formie pisemnej. Jeśli zostanie zawarta ustnie, pracodawca powinien najpóźniej w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy potwierdzić ją na piśmie. | Może być zawarta w każdej formie: ustnie, pisemnie lub w sposób dorozumiany. |
| Może być zawarta tylko z osobą fizyczną. | Mogą ją wykonywać różne osoby, również osoby prawne i inne podmioty nie posiadające osobowości prawnej. |
| Jest odpłatna. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia. | Może być odpłatna lub nieodpłatna. |
| Podstawowa część wynagrodzenia powinna być płacona co miesiąc. | Wynagrodzenie powinno być wypłacone po wykonaniu zlecenia (albo w inny sposób określony w umowie między zleceniodawcą i zleceniobiorcą). |
| Szczegółowo określony tryb i terminy wypowiedzenia. | Może być wypowiedziana w każdym terminie. |
| Zawarcie umowy o pracę zamiast umowy zlecenia, nie powoduje żadnych negatywnych konsekwencji prawnych dla zlecającego. | Zawarcie umowy zlecenia zamiast umowy o pracę jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika i podlega karze grzywny. |
| Osoba wykonująca umowę o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. | Osoba wykonująca zlecenie, może podlegać obowiązkowi ubezpieczenia społecznego tylko w przypadkach wyraźnie określonych przez przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych. |
